Staw skokowy to nie pojedyncza struktura, ale cały zespół stawów i więzadeł, które wspólnie umożliwiają ruchy stopy w różnych płaszczyznach. Dzięki nim możesz codziennie się przemieszczać, a ruchy, które zachodzą w stawie, wymagają precyzyjnej współpracy elementów kostnych, mięśni i więzadeł. Dowiedz się, jak jest zbudowany staw skokowy.
Staw skokowy górny – budowa
Najważniejszym elementem w obrębie stawu skokowego jest staw skokowo-goleniowy, zwany stawem skokowym górnym. Jest to staw jednoosiowy o budowie bloczkowej. Panewkę tworzą powierzchnie stawowe dolne kości piszczelowej i strzałkowej oraz powierzchnie obu kostek. Główkę natomiast stanowi bloczek kości skokowej.
Charakterystyczną cechą tego stawu jest obecność bocznej i przyśrodkowej kostki, które obejmują bloczek kości skokowej. Takie ustawienie uniemożliwia ruchy boczne, a ruch odbywa się głównie w jednej płaszczyźnie – w postaci zgięcia podeszwowego (np. stawanie na palcach) i zgięcia grzbietowego (uniesienie przodostopia ku górze).
Staw otoczony jest torebką stawową, która jest dodatkowo wzmocniona silnymi więzadłami: przyśrodkowym (zwanym trójgraniastym), a także skokowo-strzałkowymi (przednim i tylnym) oraz strzałkowo-piętowym [1].
Budowa stawu skokowego dolnego
Drugą istotną częścią stawu skokowego jest staw skokowo-piętowo-łódkowy, nazywany stawem skokowym dolnym. Łączy on powierzchnie stawowe przednie i środkowe kości piętowej i skokowej, a także głowę kości skokowej i kość łódkowatą. Dzięki niemu możliwe są ruchy pronacji (ustawienie stopy do wewnątrz) i supinacji (skręcenie stopy na zewnątrz). Torebka stawowa jest tu wzmacniana przez więzadła skokowo-piętowe (boczne i przyśrodkowe), trójgraniaste oraz piętowo-strzałkowe.
Z kolei staw skokowo-piętowy (zwany stawem skokowym tylnym) łączy powierzchnie tylne kości piętowej i skokowej. Jego ruchomość jest ograniczona ze względu na obecność licznych więzadeł, w tym skokowo-piętowych: tylnego, przedniego, przyśrodkowego i bocznego [2].
Anatomia stawu skokowego przedniego
W przedniej części znajduje się staw skokowo-piętowo-łódkowy, utworzony przez wypukłą powierzchnię kości skokowej oraz elementy kości piętowej, łódkowatej i więzadło piętowo-łódkowe. Całość otacza torebka stawowa, wzmocniona więzadłami: piętowo-łódkowym podeszwowym, piętowo-łódkowym oraz skokowo-łódkowym [1].
Więzadła chroniące staw skokowy
Staw skokowy musi być jednocześnie ruchomy i bardzo stabilny. Funkcję stabilizującą pełni rozbudowany aparat więzadłowy, zbudowany z tkanki łącznej włóknistej, bogatej w włókna kolagenowe. Najsilniejszym więzadłem jest więzadło trójgraniaste, które składa się z części piszczelowo-łódkowej, piszczelowo-piętowej oraz piszczelowo-skokowych (przedniej i tylnej). Do ważnych więzadeł zalicza się także [1]:
- więzadło skokowo-strzałkowe przednie (ATFL) i tylne (PTFL),
- więzadło strzałkowo-piętowe (CFL),
- więzadło skokowo-piętowe boczne (LTCL).
Dodatkowym elementem stabilizującym jest więzozrost piszczelowo-strzałkowy. Hierarchia ich wytrzymałości przedstawia się następująco: najpierw więzadło trójgraniaste, potem skokowo-strzałkowe tylne, następnie strzałkowo-piętowe, a najmniej wytrzymałe jest skokowo-strzałkowe przednie.
Jaka jest rola mięśni w ruchu stopy?
Wszystkie mięśnie otaczające stopę w pewnym stopniu wpływają na funkcjonowanie stawu skokowego. Te przebiegające za osią stawu skokowego górnego odpowiadają za zgięcie podeszwowe, natomiast mięśnie biegnące do przodu – za zgięcie grzbietowe [1].
Za jakie ruchy odpowiedzialny jest staw skokowy?
Staw skokowy, choć potocznie uznawany za staw zawiasowy, w rzeczywistości jest strukturą o bardziej złożonej biomechanice. Jego ruchy odbywają się w trzech płaszczyznach [3]:
- w płaszczyźnie strzałkowej – zgięcie podeszwowe (opuszczenie stopy w dół) oraz zgięcie grzbietowe (uniesienie stopy ku górze),
- w płaszczyźnie poprzecznej – odwodzenie i przywodzenie,
- w płaszczyźnie czołowej – inwersja (odwracanie stopy do wewnątrz) oraz ewersja (odwracanie na zewnątrz).
Połączenie ruchów w stawie skokowym górnym i dolnym pozwala na wykonywanie ruchów złożonych: supinacji (zgięcie podeszwowe, inwersja i przywiedzenie) oraz pronacji (zgięcie grzbietowe, ewersja i odwiedzenie).
Rola stawu skokowego w chodzie
Podczas cyklu chodu wyróżnia się trzy fazy przetaczania stopy [3]:
- przez piętę (ang. heel rocker) – od uderzenia piętą o podłoże do momentu pełnego oparcia stopy;
- przez kostkę (and. ankle rocker) – ruch ze zgięcia podeszwowego do grzbietowego, umożliwiający przesunięcie ciała do przodu.
- przed przodostopie (ang. forefoot rocker) – rotacja wokół przedniej części stopy z wyprostem w fazie wybicia.
W fazie przenoszenia nogi zgięcie grzbietowe zapobiega potykaniu się. Mechanizmy te angażują przede wszystkim kość piętową, staw skokowy górny oraz stawy śródstopno-paliczkowe.
Jak wesprzeć zdrowie stawu skokowego?
Skomplikowana budowa stawu skokowego sprawia, że jest to jedna z najbardziej narażonych na urazy struktur w organizmie, szczególnie u osób aktywnych fizycznie. Ważne jest zatem dbanie o ich kondycję, m.in. poprzez ćwiczenia wzmacniające i stabilizujące, które poprawiają siłę mięśni, kontrolę nerwowo-mięśniową oraz zakres ruchu [1].
Poza regularnym treningiem ważne jest dostarczenie organizmowi składników budulcowych chrząstki i tkanki łącznej.Warto przyjrzeć się swojej diecie, a także rozważyć sięgnięcie po s uplementy diety, które pomogą uzupełnić codzienny jadłospis w takie składniki jak m.in. [4]:
- siarczan chondroityny – naturalny składnik chrząstki stawowej, ,
- glukozamina – aminocukier niezbędny do syntezy chondroityny,
- kolagen – podstawowe białko strukturalne, które buduje tkanki organizmu. Jest głównym składnikiem suplementu diety 4Flex [5].
Artykuł na zlecenie marki 4Flex.
Źródła:
[1] Brzezińska P., Mieszkowski J., Kompleksowe postępowanie fizjoterapeutyczne w skręceniu stawu skokowego, Journal of Education, Health and Sport 2015, 5(9), s. 527 548.
[2] Sokołowska-Pituchowa J., Anatomia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 172-175
[3] Claire L. Brockett, Graham J. Chapman, Biomechanics of the ankle, Orthopaedics and Trauma, Volume 30, Issue 3, 2016, Pages 232-238, ISSN 1877-1327, https://doi.org/10.1016/j.mporth.2016.04.015.
[4] Stępień K., Suplementy diety w ortopedii, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/298701,suplementy-diety-w-ortopedii [Dostęp online: 27.07.2025]
[5] Witryna internetowa: https://www.4flex.pl/ [Dostęp online: 08.08.2025]
