Czy szerszenie są pod ochroną – aktualne przepisy i ciekawostki

Czy szerszenie są pod ochroną w Polsce? Sprawdź aktualne przepisy

Szerszenie to owady, które jednych fascynują, a innych przerażają. Ze względu na swoje imponujące rozmiary i charakterystyczny wygląd, często są mylone z „groźniejszymi” kuzynami – pszczołami czy osami. Ale czy wiesz, że szerszenie są objęte ochroną gatunkową? W tym artykule przyglądamy się aktualnym przepisom prawa oraz interesującym faktom o tych niezwykle pożytecznych owadach. Dowiesz się, kiedy i dlaczego nie wolno ich zabijać oraz jakie funkcje pełnią w ekosystemie.

Czy szerszeń europejski jest objęty ochroną?

Tak – w Polsce szerszeń europejski (Vespa crabro) jest objęty częściową ochroną gatunkową. Oznacza to, że nie można samodzielnie niszczyć ich gniazd, łapać ani zabijać tych owadów bez odpowiednich zezwoleń. Przepisy te mają na celu ochronę populacji, która – jak pokazują badania – w wielu regionach Polski ulega zmniejszeniu. Decyzje w tej sprawie reguluje rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 roku w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt.

Dlaczego szerszenie są chronione?

Mimo że ich żądło budzi respekt, szerszenie są niezwykle pożyteczne dla środowiska. Pełnią ważną funkcję w ekosystemie jako drapieżniki – polują na inne owady, także te uznawane za szkodniki, jak muchy, komary, chrząszcze czy gąsienice. W ten sposób przyczyniają się do naturalnej regulacji liczby owadów i równowagi biologicznej.

Chroniąc szerszenie, dbamy o zachowanie różnorodności biologicznej. Gdyby całkowicie zniknęły z danego obszaru, mogłoby dojść do nieprzewidzianych zmian w lokalnej faunie i florze – np. zwiększenia liczby owadów, które są zagrożeniem dla upraw rolnych.

Czy wolno usuwać gniazda szerszeni?

Usunięcie gniazda szerszeni jest możliwe tylko w uzasadnionych przypadkach i po uzyskaniu zgody odpowiedniego organu, najczęściej jest to regionalna dyrekcja ochrony środowiska. Jeśli gniazdo szerszeni zostało zbudowane np. na strychu domu czy w pobliżu miejsca, gdzie przebywają ludzie, a istnieje realne zagrożenie użądlenia, można wystąpić o zgodę na jego usunięcie.

Samodzielne niszczenie gniazd bez zgody może nie tylko skutkować grzywną, ale i wpłynąć negatywnie na lokalne środowisko. Pamiętajmy, że szerszenie nie są agresywne, jeśli nie czują się zagrożone – nie warto ich prowokować.

Jak wygląda szerszeń i jak go odróżnić od innych owadów?

Szerszeń europejski to największy przedstawiciel rodziny osowatych w Polsce. Długość ciała robotnicy to około 2,5–3,5 cm, natomiast samce i królowe mogą być jeszcze większe. Charakterystycznymi cechami szerszenia są:

• żółto-czarne ubarwienie, z domieszką czerwonawej barwy na tułowiu,
• masywna sylwetka z wyraźnie zwężonym tułowiem,
• głowa stosunkowo duża z dużymi oczami i silnymi żuwaczkami.

Od os i pszczół różni się przede wszystkim większym rozmiarem oraz cichszym lotem. Wbrew popularnemu mitowi, szerszenie nie są bardziej niebezpieczne od os, a ich jad – choć bolesny – nie jest bardziej toksyczny niż jad innych owadów błonkoskrzydłych.

Czy szerszeń azjatycki jest zagrożeniem i czy podlega ochronie?

W ostatnich latach coraz więcej mówi się o szerszeniu azjatyckim (Vespa velutina), który pojawił się w zachodniej Europie, a od niedawna notowany jest również w Polsce. To gatunek inwazyjny, który nie podlega ochronie – wręcz przeciwnie, jego obecność może zagrażać rodzimym gatunkom, zwłaszcza pszczołom miodnym.

Szerszeń azjatycki jest mniejszy od europejskiego, ale bardziej agresywny – zwłaszcza w kontekście atakowania uli pszczelich. Dlatego każdorazowe podejrzenie o zauważeniu tego gatunku należy zgłaszać do Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa bądź regionalnej dyrekcji ochrony środowiska.

Jakie są kary za nielegalne zabicie szerszenia?

Według polskiego prawa, nielegalne zabicie zwierzęcia objętego ochroną gatunkową może prowadzić do odpowiedzialności karnej lub administracyjnej. W przypadku szerszenia europejskiego może to oznaczać grzywnę w wysokości od kilkuset do kilkunastu tysięcy złotych, a w skrajnych przypadkach nawet odpowiedzialność przed sądem.

Dlatego, zanim podejmiemy decyzję o interwencji wobec tych owadów, warto upewnić się, czy istnieje realne zagrożenie – oraz skonsultować się z odpowiednimi służbami, np. strażą pożarną lub firmą specjalizującą się w humanitarnym usuwaniu gniazd owadów.

Jak postępować przy spotkaniu z szerszeniem?

Mimo swojej groźnej reputacji, szerszenie rzadko atakują ludzi bez powodu. Jeśli zobaczysz szerszenia w ogrodzie, na balkonie czy w lesie – przede wszystkim zachowaj spokój. Nie machaj rękami, nie próbuj go zabić, ani nie zbliżaj się do gniazda.

Szerszenie są terytorialne, ale ich reakcje obronne ograniczają się zwykle do najbliższej okolicy gniazda. Oddalone osobniki nie są agresywne i wolą unikać konfliktów. Jeśli tylko nie czują się zagrożone, nie będą atakować.

Ciekawostki o szerszeniu – co warto wiedzieć?

• Szerszenie potrafią latać także nocą. W przeciwieństwie do wielu owadów, niektóre osobniki szerszenia mogą być aktywne przy słabym świetle.
• Ich gniazda są misternie zbudowane z przeżutych włókien drewna, co tworzy charakterystyczną papierową strukturę.
• Szerszenie porozumiewają się zapachami i feromonami – to dlatego jeden atakujący osobnik może „zawołać” posiłki z gniazda.
• Ich żądło nie ma haczyka, dzięki czemu mogą użądlić wielokrotnie.

W świetle powyższych informacji łatwo zauważyć, że szerszenie, choć budzą kontrowersje, są ważnym elementem przyrody i zasługują na ochronę. Warto znać obowiązujące przepisy, a także zrozumieć ekologiczne znaczenie tych fascynujących owadów.